غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )

343

مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )

پاى فشارى مىكرده است ، پس شكى نيست كه جنون را انواعى است . چون اوكتاى قاآن بر تخت خانى نشست و همگان از دور و نزديك از سپاهيان مغول سر به فرمانش نهادند ، آهنگ فتح بلاد ختاى كرد . بر مقدمه ، برادران خود جغتاى و الغ‌نويان و ديگر فرزندان را با سپاهى عظيم بفرستاد . اينان برفتند و نخست به شهرى رسيدند به نام خوجابنويسقين « 621 » بر ساحل شط قراموران « 622 » فرود آمدند و چهل روز شهر را در محاصره گرفتند . در اين شهر ده هزار تن از سواران ختا بودند . چون ديدند كه با مغول مقابله نتوانند ، به كشتيهايى كه آماده كرده بودند سوار شده بگريختند . مردم شهر امان خواستند . مغولان امانشان دادند و بر آنان شحنه‌اى گماشتند و قصد ديگر مواضع كردند . قاآن برادر خود الغ‌نويان و پسرش كيوك را بسيج كرده با ده هزار سوار بر مقدمه بفرستاد و خود با سپاهى گران از پى او روان شد . آلتون خان پادشاه ختا سپاهى بسيج كرد . در اين سپاه صد هزار مرد دلير بود . يكى از امراى خود را به فرماندهى آن معين كرد و به نبرد مغول فرستاد . چون دو سپاه رو به رو شدند ختائيان لشكر مغول را از سپاه خود كمتر يافتند ، دشمن را حقير شمرده در نبرد سستى كردند و مىخواستند آنان را به همان گونه كه بودند نزد پادشاه خود آلتون خان سوق دهند تا گرد غم از دل او بزدايند . پس برگرد آنان حلقه زدند تا چون صيد به دامشان اندازند . مغولان نيز در نبرد دستى نمىنمودند و آتش طمع آنان را افروخته‌تر مىداشتند تا قاآن با سپاه عظيم خود برسيد . بناگاه به لشكر ختا تاختن آوردند و دست به كشتار زدند چنان كه جز اندكى كه توانستند جان خويش برهانند باقى نابود شدند . آلتون خان در شهر نامكينك بود . چون شنيد كه بر سر يارانش چه آمده بر خود بلرزيد و از زندگى دنيا نوميد شد و همه فرزندان و زنان و ديگر عزيزان خود را در خانه‌اى چوبين گردآورد ، سپس فرمان داد كه آتش در آن خانه زدند تا همه بسوختند و اين بدان سبب بود كه به ننگ اسارت به دست مغول آلوده نشود . سپاهيان مغول به شهر در آمدند و هر چه بود غارت كردند و دختران و پسران را به اسارت گرفتند و باقى را امان دادند . همچنين شهرهاى ديگر آن سامان بگشودند . قاآن در آن شهرها شحنه‌ها گماشت و به مواضع قديم خود بازگشت . قاآن شهرى بنا كرد به نام اردوباليق كه همان شهر قراقروم باشد و خلقى از مردم ختا و تركستان و ايران و مستعربان را در آن جاى داد .